اللبن في الجارية والغلام من حيث المحل بأن يخرج لبن الجارية من موضع ويخرج لبن الغلام من موضع آخر ، لأن الطبيعة تقتضي خروج اللبن عن موضع معيّن في النساء بلافرق في ذلك بين كون الولد ذكراً أو أنثى . ^۱
ايراد سوم آن است كه احتمال درستى و مطابقت با حقيقت در اين حديث نيست ؛ زيرا مى دانيم تفاوتى در چگونگى خروج شير پسر و دختر نيست ؛ زيرا طبيعت اقتضا دارد كه شير كودكان ، از جايگاهى معين خارج شود و تفاوتى ميان دختر و پسر نيست .
بلى ؛ ممكن است حديثى براى عقلْ قابل درك نباشد ، و به تعبير ديگر : «فوق عقل» باشد ، چنين احاديثى مورد نظر نيست . بلكه تنها آن رواياتى كه عقل ، محتوايش را قابل قبول نمى داند و با حس و وجدانْ مغايرت دارد ، كنار نهاده مى شود .
علاّمه طباطبايى نمونه هايى از اين قبيل را در تفسير «الميزان» آورده است . ^۲
۴ ـ مخالفت با حقايق تاريخى
اگر در ضمن حديثى مطلبى بر خلاف واقعيت هاى مسلّم تاريخى نقل شود ، شاهدى بر نادرستى آن حديث خواهد بود .
علاّمه طباطبايى نمونه هايى از روايات را چون با تاريخ مسلّمْ معارض بوده ، كنار نهاده است . ^۳
علاّمه شوشترى نيز در «الأخبار الدخيلة » مخالفت با تاريخ را يكى از معيارها دانسته و بر آن پايه ، برخى از روايات را نقد كرده است . ^۴
* * *

۲ ـ مخالفت با سنّت قطعى

به اين مطلب هم در ضمن احاديث ، توجه داده شده است (مانند حديث شماره پنج در آغاز همين مقاله . مخالفت با كتاب و سنّت ، در واقع به اين حقيقت بر مى گردد كه سخن منسوب به هر متكلّم را بايد با نقل هاى مسلّمى كه از او رسيده و اهداف و مقاصد قطعى او ، سنجيد و ارزيابى كرد .
علاّمه طباطبايى در تفسير «الميزان » ، نمونه هاى از اين قبيل را شاهد آورده است . ^۱ و نيز امام خمينى روايات جواز فروش انگور به شرابسازان را مخالف كتاب و سنّت مى داند و آنها را نمى پذيرد . ^۲

۳ ـ مخالفت با عقل

اگر مضمون حديثى با ادراك روشن عقلْ مخالفت داشت ، نمى توان آن را پذيرفت ؛ آية اللّه خويى درباره روايت سَكونى چنين كرده است :
رواية السكوني عن جعفر عن أبيه عليهماالسلام إن علياً قال : لبن الجارية وبولها يغسل منه الثوب قبل أن تطعم ، لأن لبنها يخرج من مثانة أمها ، ولبن الغلام لا يغسل منه الثوب ولا من بوله قبل أن يطعم ، لأن لبن الغلام يخرج من العضدين والمنكبين . ^۳
على عليه السلام فرمود : از شير و بول دختر شيرخواره بايد اجتناب شود ؛ زيرا از مثانه مادر خارج مى شود . اما از شير و بول پسر شيرخوار اجتناب لازم نيست ؛ زيرا از بازوان و شانه هاى مادر خارج مى شود .
از جمله ايراداتى كه آية اللّه خويى بر اين روايت وارد دانسته اند ، اين است :
الثالثة : ان الرواية لا يحتمل صحتها ومطابقتها للواقع أبداً للقطع بعدم اختلاف