بصير ، در قرآن و حديث
مضمون «خدا به آنچه مى كنيد ، بيناست» ، نوزده بار در قرآن كريم به كار رفته و مضمون «شنواى بينا» ، يازده بار و مضمون «آگاه بينا» پنج بار و مضمون «خداوند ، به بندگان ، بيناست» ، چهار بار. مضمون هاى «پروردگار تو بيناست» و «تو بر احوال ما بينايى» و «پروردكارش بر احوال او بينا بود» و «او به هر چيزى بيناست» ، نيز هر كدام يك بار به كار رفته اند.
اين آيات ، بيانگر دو نكته اساسى اند : يكى ، اثبات صفت «بصير» براى خدا، و ديگرى ، مطلق بودن اين صفت و تعلّق آن به همه چيز ، از جمله بندگان و كردارهاى ايشان.
احاديث، نكات متعدّدى درباره صفت «بصير» بيان كرده اند . به تصريح برخى از احاديث ، بينا بودن خدا ، به معناى ادراك اشيا با يكى از حواسّ پنجگانه ، يعنى چشم ، نيست : «بيناست ، امّا به داشتن حسْ وصف نمى شود» .
و برخى احاديث ، هر گونه ابزارى را براى بينا بودن خداوند ، نفى مى كند : «بيناست ، نه به ابزارى» .
پاره اى از احاديث ، بينا بودن خدا را به دانش مطلق وى به اشياى ديدنى تفسير كرده اند : «خداوند والا و بلندمرتبه ، به اين نام ها ناميده مى شود ؛ زيرا چيزى از آنچه كه ديدگان در نمى يابند، اعم از خُرد يا كلان يا ريز يا درشت ، از او پنهان نمى مانَد و او را مانند آفريده ، به سبب ديدن با چشم، بينا وصف نمى كنيم» .
گروهى از احاديث ، بصير را صفت ذاتى دانسته اند : «خداوند عز و جل ، هماره خداوندگار ماست و در آن حال كه هيچ دانسته اى نبود ، دانش ، ذاتىِ او بود و در آن حال كه هيچ شنيده شده اى نبود ، شنوايى ، ذاتىِ او بود و در آن حال كه هيچ ديده شده اى نبود ، بينايى ، ذاتىِ او بود» .
بينا ، از شاخه هاى دانا بودن خداوند است و دانا، صفت ذاتىِ اوست.
