571
دانش نامه عقايد اسلامي ج4

برسد كه در نتيجه شدّت محبّت به خدا، حجاب هاى خودبينى به كلّى كنار رود، به گونه اى كه چيزى جز خداى تعالى نبيند و به گفته حافظ :

ميان عاشق و معشوق، هيچ حايل نيست
تو خود حجاب خودى حافظ، از ميان برخيز.

اين مرحله از خداشناسى ، هر چند بالاترينِ منازل سلوك و برترينِ درجات معرفت است ، ليكن بى ترديد، به معناى احاطه مخلوق بر خالق و شناخت حقيقت خداوند متعال نيست . از اين رو، سرحلقه اهل معرفت ، خاتم انبيا پيامبر خدا، ضمن تصريح بر اين كه براى او هم شناخت كُنه حضرت حق ميسّر نيست، مى فرمايد :
اللّهُ أَعلى وأَجَلُّ أَن يَطَّلِعَ أَحدٌ عَلى كُنهِ مَعرِفَتِهِ . ۱ خدا، والاتر و و برتر از آن است كه كسى به كُنه معرفت او پى ببرد.
و نيز در شناخت خداوند مى فرمايد :
يا مَن لا يَعلَمُ ما هُوَ إِلاّ هُوَ ! ۲ اى كه جز او نمى داند او چيست!
و نيز مى فرمايد :
سُبحانَكَ ما عَرَفناكَ حَقَّ مَعرِفَتِكَ . ۳ منزّهى تو ! ما تو را چنان كه حق معرفت توست، نمى شناسيم.

1.ر . ك : ج ۴ ص ۵۲۴ ح ۳۷۹۳ .

2.ج ۴ ص ۵۲۴ ح ۳۷۹۱ .

3.ج ۴ ص ۵۲۴ ح ۳۷۹۲ .


دانش نامه عقايد اسلامي ج4
570

كه در سخن امام على عليه السلامچنين توضيح داده شده است :
الباطِنُ بِجَلالِ عِزَّتِهِ عَن فِكرِ المُتَوَهِّمينَ . ۱ به جلال عزّتش از انديشه خيال پردازان، پنهان است.
دسته سوم ، رواياتى كه دلالت دارند بر اين كه حجاب ميان خدا و خلق ، مخلوق بودن آنهاست ؛ زيرا محال است آفريده محدود ، بر آفريدگار نامحدود، احاطه پيدا كند . علاوه بر اين روايات ، همه احاديثى كه در باب چهارم اين فصل گذشت نيز دلالت بر اين معنا دارند .
دسته چهارم ، رواياتى اند كه مى گويند حجاب خداوند متعال ، نور است .
شايد مقصود از حُجُب نورانى ، آن گونه كه گفته شده، مراتب خودبينى باشد كه نوعى حجاب تكوينى محسوب مى شود و سالك، در هر مرحله اى از كمالات نفسانى كه باشد، تا اين حجاب ها را كنار نزند، به معرفت شهودى دست نمى يابد، كه: «با ديده خودبين، نتوان ديد خدا را» .
در مناجات شعبانيه آمده است :
وأَنِر أَبصارَ قُلوبِنا بِضِياءِ نَظَرِها إِلَيكَ ، حَتّى تَخرِقَ أَبصارُ القُلوبِ حُجُبَ النُّورِ ، فَتَصِلَ إِلى مَعدِنِ العَظَمَةِ . ۲ و ديده هاى دلِ ما را با روشنى نگاه به خود ، نورانى كن تا آن جا كه ديده هاى دل ، پرده هاى نور را بدَرَد و به معدن عظمت برسد.
بنا بر مطالب بيان شده، مى توان گفت كه در اين قسمت از دعا، منظور از خَرقِ حجاب هاى نور به وسيله دل، اين است كه سالك در سلوك الى اللّه ، به نقطه اى

1.ر . ك : ج ۶ ص ۳۱۸ ح ۴۸۲۸ .

2.إقبال الأعمال : ج ۳ ص ۲۹۹ .

  • نام منبع :
    دانش نامه عقايد اسلامي ج4
    سایر پدیدآورندگان :
    محمّد محمّدى رى‏شهرى، با همکاری: رضا برنجكار، ترجمه: عبدالهادى مسعودى، مهدى مهریزى، على نقى خدایارى، محمّد مرادی و جعفر آریانی
    تعداد جلد :
    10
    ناشر :
    انتشارات دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1385
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 66219
صفحه از 604
پرینت  ارسال به