اگر تدبير نيكو باشد ، فقر وجود نخواهد داشت» .
چهره مقابل اين حقيقت نيز صادق است ؛ يعنى با برنامه ريزى نادرست ، نمى توان توسعه اقتصادى را انتظار داشت ؛ زيرا برنامه ريزى نادرست اقتصادى پيشاپيش عوامل اصلى بروز واپس ماندگى اقتصادى خودنمايى مى كند :
«سوءُ التَّدبيرِ مِفتاحُ الفَقرِ ^۱ ؛
برنامه ريزى نادرست ، كليد فقر است» .

۳. كار

دانش و برنامه ريزى ، دو عنصرى هستند كه با كار به ثمر مى نشينند و نتيجه مطلوب از آن دو برآورده مى شود . به همين دليل ، اسلام بر عامل كار در چهارچوب توسعه اقتصادى ، بسيار تأكيد ورزيده ، به ويژه در فعّاليّت هاى توليدى ، و به طور اخص در كشاورزى ، دامپرورى ، و صنعت .
در فرهنگ اسلامى ، كار جايگاهى والا دارد ، تا آن جا كه رسول خدا دست كارپيشه را گرفت و آن را بوسيد و فرمود :
«هذِهِ يَدٌ لاتَمَسُّهَا النّارُ أبَدا ^۲ ؛
اين ، دستى است كه هرگز آتش به آن نمى رسد» .
نزد قلّه هاى رفيع كه پيامبران بزرگ خدا و جانشينان ارجمندشان در رأس آنهايند ، كار عبادت محسوب مى شود و آنان ، خود ، پيشگامانِ تلاش هاى توليدى بوده اند . اين برگزيدگان ، جامعه را از تنبلى ، سستى ، و مسؤوليّت ناپذيرى برحذر مى داشتند و يادآور مى شدند كه خداوند سبحان ، كار را در نظام آفرينش ، وسيله اى براى تأمين نيازهاى اقتصادى جامعه قرار داده ، تا آن جا كه

كلمات پيشوايان اين دين ، آكنده از آموزش هاى پربار و سهمى گرانسنگ در باب اين اركان و نقش آن ها است كه تفصيل آن در دفتر دوم اين كتاب خواهد آمد . تا آن هنگام ، اكنون اشاره اى كوتاه به هر يك از اين اركان و اصول داريم:

۱. دانش

امروز ، بيش از هر زمان ديگر ، آشكار شده كه علم نقش اوّل را در رشد اقتصادى ايفا مى كند . در اين حقيقت هرگز نمى توان ترديد كرد ، حال آن كه اسلام پيش از چهارده قرن قبل ، آن را اعلان كرده بود:
«خَيرُ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ ، وَشَرُّ الدُّنيا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ ^۱ ؛
خير دنيا و آخرت ، با علم تأمين مى شود ؛ و شرّ دنيا و آخرت آميخته جهل است» .

۲. برنامه ريزى

افزون بر دانش ، اسلام بر برنامه ريزى و نقش برجسته آن در رشد اقتصادى تأكيد ورزيده است . از نظرگاه اسلام ، مديريّت توانمند اگر با برنامه ريزى و طرّاحى صحيح همراه گردد ، مى تواند فقر را از جامعه ريشه كن سازد :
«لا فَقرَ مَعَ حُسنِ تَدبيرٍ ^۲ ؛